ศูนย์วิจัยข้าวขอนแก่น กรมการข้าว จัดทำโครงการยกระดับแปลงใหญ่ด้วยเกษตรสมัยใหม่และเชื่อมโยงตลาด ภายใต้แผนงานเพื่อฟื้นฟูเศรษฐกิจและสังคมที่ได้รับผลกระทบจากการระบาดของโรคติดเชื้อไวรัสโคโรนา 2019 ต่อยอดส่งเสริมเกษตรกรลดต้นทุนการผลิต สร้างรายได้สู่ชุมชนอย่างมั่นคง
นายสุภสาร วงศ์โพธิสาร ประธานแปลงข้าวบ้านแสงเจริญ กล่าวว่า แปลงใหญ่ข้าว หมู่ 14 บ้านแสงเจริญ ตำบลวังแสง อำเภอแกดำ จังหวัดมหาสารคาม มีสมาชิก 50 ราย พื้นที่ 495 ไร่ เดิมเกษตรกรหลายคนในหมู่บ้านแสงเจริญต้องการผลิตข้าวอินทรีย์ เนื่องจากต้องการจำหน่ายข้าวได้ราคาสูงขึ้นและหากรวมกลุ่มกันจะทำให้มีอำนาจต่อรองราคามากขึ้น จึงไปปรึกษากับทางเกษตรอำเภอและได้รับคำแนะนำให้เข้าโครงการศูนย์ข้าวชุมชนเพื่อรับรองคุณภาพ GAP ในระหว่างการปรับเปลี่ยนพื้นที่ จึงได้เข้าร่วมโครงการศูนย์ข้าวชุมชนในปี 2557 และได้จดวิสาหกิจชุมชนในชื่อ “กลุ่มเมล็ดพันธุ์ข้าวอินทรีย์วังแสง”ทางกลุ่มได้เข้าร่วมการประกวดข้าวในงานกาชาดประจำปี จังหวัดมหาสารคาม ได้รับรางวัลชนะเลิศอันดับ 1 จากการประกวดข้าวขาวดอกมะลิ 105 และในปี 2559 ได้รับรางวัลรองชนะเลิศอันดับ 2 ทางกลุ่มวิสาหกิจเมล็ดพันธุ์ข้าวอินทรีย์วังแสงจึงได้รับงบประมาณจากจังหวัดมหาสารคาม เพื่อสร้างโรงสีข้าวชุมชนและเครื่องคัดเมล็ดพันธุ์ข้าวในปี 2557 และรถเกี่ยวนวดข้าวในปี 2560 ต่อมาได้เข้าร่วมโครงการนาแปลงใหญ่ในชื่อ “แปลงใหญ่ข้าว หมู่ 14 บ้านแสงเจริญ ตำบลวังแสง อำเภอแกดำ จังหวัดมหาสารคาม” ในปี 2562 เพื่อดำเนินการผลิตข้าว GAP ต่อไป
สำหรับกลุ่มแปลงใหญ่ข้าวหมู่ 5 บ้านหนองบุญชู ตำบลกู่ทอง อำเภอเชียงยืน จังหวัดมหาสารคาม ก็เป็นอีกหนึ่งกลุ่มที่มีการรวมกลุ่มเข้มแข็ง ผลิตเมล็ดพันธุ์ข้าวได้คุณภาพดีภายใต้การดูแลของศูนย์วิจัยข้าวขอนแก่น
นายอุดม สารแสน ประธานกลุ่มแปลงใหญ่ข้าวบ้านหนองบุญชู กล่าวว่า ปี พ.ศ.2556 จัดตั้งเป็นศูนย์ข้าวชุมชน ตามคำแนะนำของสำนักงานเกษตรอำเภอเชียงยืน เริ่มแรกมีการรวมกลุ่มของสมาชิก หลังจากนั้นได้รับการสนับสนุนเป็นข้าวปลูก โรงสีข้าว และรถเกี่ยวนวดข้าวมีผลงานการประกวดรวงข้าว โดยกลุ่มได้รับรางวัลการปลูกข้าวระดับจังหวัด ในส่วนของโรงสีข้าวมีการจัดตั้งสมาชิกแบ่งหน้าที่กันทำกิจกรรมภายในโรงสี มีการบริการสมาชิกในการสีข้าวก่อน หลังจากนั้นเป็นการบริการนอกสมาชิก โดยไม่มีค่าใช้จ่ายในการสีข้าว แต่เก็บเป็นผลพลอยได้จากการสีข้าว คือ รำข้าว และแกลบ เพื่อจะนำไปจำหน่ายเป็นรายได้มาหมุนเวียนภายในกลุ่มของตน
จากนั้นมีความสนใจสมัครเข้าร่วมโครงการระบบส่งเสริมเกษตรกรแบบแปลงใหญ่(นาแปลงใหญ่) มีเจ้าหน้าที่จากโครงการระบบส่งเสริมเกษตรกรแบบแปลงใหญ่ (นาแปลงใหญ่) มาถ่ายทอดความรู้ แลกเปลี่ยนประเด็นปัญหาร่วมกันแก้ไข เพื่อใช้เป็นแนวทางในการผลิตข้าวให้ได้ตามคุณภาพมาตรฐานที่กำหนดและได้รับการสนับสนุนเมล็ดพันธุ์ข้าว ทำให้มีผลผลิตเพิ่มขึ้น เนื่องจากได้รับเมล็ดพันธุ์ที่มีคุณภาพ จึงได้ผลผลิตที่ดีเสมอมา จากนั้นภายในกลุ่มมีการแบ่งสมาชิกเป็นผู้ผลิตเมล็ดพันธุ์ (ไข่แดง) เพื่อที่จะผลิตเมล็ดพันธุ์ไว้หมุนเวียนใช้ภายในกลุ่มนอกจากการผลิตเมล็ดพันธุ์แล้ว ในอนาคตกลุ่มยังมีการวางแผนที่จะรวมกันของเมล็ดข้าวเพื่อจำหน่ายเป็นข้าวสด และรวมกลุ่มกันเป็นการต่อรองราคาได้
นายธีระวัช สุวรรณนวล นักวิชาการเกษตรชำนาญการ ศูนย์วิจัยข้าวขอนแก่น กล่าวว่า ทางกลุ่มแปลงใหญ่ข้าวทั้ง 2 กลุ่ม ได้เข้าร่วม “โครงการยกระดับแปลงใหญ่ด้วยเกษตรสมัยใหม่และเชื่อมโยงตลาด” เนื่องจากสถานการณ์การแพร่ระบาดของโรคติดเชื้อไวรัสโคโรนา 2019 (Covid-19) ได้ส่งผลกระทบต่อทุกภาคส่วนอย่างรุนแรง ซึ่งรวมไปถึงภาคการเกษตรโดยเฉพาะพี่น้องชาวนา กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ โดยกรมการข้าว จึงได้จัดทำโครงการยกระดับแปลงใหญ่ด้วยเกษตรสมัยใหม่และเชื่อมโยงตลาดขึ้น ภายใต้แผนงานหรือโครงการที่มีวัตถุประสงค์เพื่อ ฟื้นฟูเศรษฐกิจและสังคมที่ได้รับผลกระทบจากการระบาดของโรคติดเชื้อไวรัสโคโรนา 2019
โดยศูนย์วิจัยข้าวขอนแก่น ได้รับมอบหมายให้ร่วมดำเนินการโครงการยกระดับแปลงใหญ่ด้วยเกษตรสมัยใหม่และเชื่อมโยงตลาด ตามนโยบายกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการผลิตและลดต้นทุนการผลิตให้กับเกษตรกรหรือกลุ่มเกษตรกร มีการประยุกต์ใช้เทคโนโลยีและนวัตกรรมที่เหมาะสมอและนวัตกรรมที่มีความหลากหลาย มาประยุกต์ใช้ในการพัฒนาศักยภาพความเข้มแข็งในการบริหารจัดการแปลงใหญ่ โดยใช้เทคโนโลยี นวัตกรรมสมัยใหม่ ต่อยอดด้านคุณภาพมาตรฐาน แปรรูปสร้างมูลค่าเพิ่ม และเชื่อมโยงการตลาด และสร้างโอกาสในการเพิ่มคุณภาพผลผลิต และผลตอบแทนจากการผลิต การลดต้นทุนการผลิต รายได้เพิ่มขึ้นอย่างยั่งยืน
